Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

De intrigerende kaart van Dirck Corneliszoon Swart

Westerkerk in de steigers

Marc Hameleers deed jarenlang onderzoek naar de Amsterdamse kaarten.
‘Bij zo’n onderzoek stuit je op verrassingen. Zo was de kaart van Dirck Corneliszoon Swart uit 1623 intrigerend. Die kaart hangt op de tentoonstelling en staat in deel 1 van Kaarten van Amsterdam 1538-1865. Hij was wel bekend, maar weinig bestudeerd. Opmerkelijk is dat hij informatie geeft die gerelateerd is aan de kaart van Balthasar Florisz uit 1625, die veel beroemder is. Die enorme kaart hangt ook op de tentoonstelling.

Detail Westerkerk in de steigers.

Kaart van Dirck Corneliszoon Swart uit 1623 (klik voor vergroting).

Alle Amsterdamse huizen getekend

Je moet concluderen dat Balthasar Florisz de kaart van Swart bij de hand had. Eén van de mooiste details van zijn kaart is de Westerkerk die in de steigers staat. Een prachtig tijdsbeeld: ze zijn de kerk aan het bouwen.’

‘De Derde Uitleg, van het IJ tot aan de Leidsegracht, is op de kaart gereed. Swart geeft een haarscherpe stand van zaken van dat moment. De grachtengordel is bijna helemaal volgebouwd met huizen. Maar in de Jordaan zie je nog een aantal lege plekken. Zo is de Driehoek in het noordwesten, bekend van de huidige Driehoeksstraat, nog leeg.

Bij Balthasar Florisz zie je twee jaar later minimale verschillen. Je ziet in de Driehoek bij hem wel al het stratenpatroon in aanleg. En bij herdrukken van die kaart in 1647 en 1657 zie je dat de Driehoek wordt volgebouwd. Je kunt op die kaart de stadsontwikkeling exact op het niveau van de huizen bekijken. Dat is zo mooi van die gedetailleerde kaarten uit de 17e eeuw.’

D’Ailly verbeterd

Marc Hameleers

Marc Hameleers studeerde sociale geografie in Nijmegen. Hij deed als kopstudie cartografie. Marc: ‘Iedereen studeerde af in de moderne cartografie. Ik meldde me als eerste en tot dan toe enige aan voor de studie historische cartografie.’
Hij begon in 1989 als conservator cartografie bij het Stadsarchief. Marc: ‘Meteen werd mij de Catalogus van Amsterdamsche plattegronden van A.E. d’Ailly uit 1934 onder de neus geschoven. De catalogus bestaat uitsluitend uit tekst, en heeft dus geen afbeeldingen. Het is een uitstekende bron, maar geen kijkboek.

Ik wilde zijn boek verbeteren, mooier maken en actualiseren. Dat is nu gebeurd met de twee delen ‘Kaarten van Amsterdam’, die samen 800 pagina’s tellen en 1100 illustraties tonen. Er staan alleen overzichtskaarten van de stad in. De boeken zijn bij de opening van Booming Amsterdam gepresenteerd.’

Vijfhonderd jaar ontwikkeling

‘Kaarten van Amsterdam bestaat uit twee delen. Deel 1 behandelt de periode 1538-1865 en deel 2 die van 1866-2012. Deel 2 is een ingrijpende herziening van een eerder boek uit 2002. Deel 1 is helemaal nieuw.

Door de kaarten zie je de stedelijke ontwikkeling. Ze zijn bovendien een spiegel van hun tijd. Ze bieden meer dan de topografie. Zo zie je de bestaande situatie en vaak ook de bedoeling van stadsplanners uit vroeger eeuwen. Mooie voorbeelden hiervan zijn de kaarten van Stalpaert (1662), van Van Niftrik (1866), van Kalff (1875) en van Van Eesteren (1935).

Alle kaarten bij elkaar geven een overzicht van de stedelijke ontwikkeling van Amsterdam vanaf de zestiende eeuw tot heden. Je ziet de periodes van stilstand en onstuimige vooruitgang. Dat is fascinerend.’

De boeken Kaarten van Amsterdam 1 en 2 zijn te koop in de Stadsboekwinkel in het Stadsarchief.

De conservator vertelt bij Booming Amsterdam

Heeft u een vraag voor Marc Hameleers? Op donderdag 11 april om 14.00 uur geeft Marc een toelichting bij de tentoonstelling Booming Amsterdam.

11 maart 2013 | Filed under Interview.

Reacties zijn gesloten.