Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

De Dam: het centrum van de wereld

Kunsthistoricus Bert Gerlagh is conservator tekeningen en prenten bij de sectie Presentatie. Bert: ‘Voor Booming Amsterdam adviseerde ik bij de selectie van de prenten en tekeningen. Dit is een tekening uit 1653 van Jacob van den Ulft. Het is een gouache, geschilderd met dekkende waterverf. Dat is bijzonder. Ik denk dat hij helemaal met penseel gemaakt is. De tekening is in prent gebracht, en er zijn kopieën van uitgegeven, maar dit is het origineel.

Niet gebouwde toren

Dan de voorstelling: Het is de Dam, het kloppende hart van de stad. Je ziet een tamelijk realistische beeld van het plein. Alles komt samen op de Dam. De haven van het Damrak loopt door tot op de Dam. Het water van het Damrak loopt onder het plein, via de Damsluis, door naar het Rokin. En we zien de Waag. Daar werden goederen per schip en slee aangevoerd om ze te wegen. De weegschalen, eigenlijk reusachtige balansen, zie je door de geopende deuren.

Het nieuwe Stadhuis is prominent afgebeeld. In het echt was het in 1653 nog niet af en niet in gebruik. De kunstenaar deed of het gebouw klaar was. In 1655 kwam het Stadhuis in gebruik, al was het ook toen niet af. Aan de Nieuwe Kerk heeft Van der Ulft een hoge toren getekend. Aan die toren is men wel begonnen, maar hij is nooit hoger dan de eerste verdieping gekomen. Er was geen geld voor de toren en sommige stadsbestuurders wilden niet dat het Stadhuis, als uiting van burgerlijke trots, gedomineerd zou worden door die kerktoren. Het restant staat nog steeds aan de Nieuwezijds Voorburgwal.

Ultieme burgerlijke trots

De tekening heeft ook een symbolische betekenis. De Waag staat voor de handel, het Stadhuis voor het stadsbestuur en de kerk voor het geloof. Je ziet dat ook aan de figuren op de voorgrond. Dat zijn de mensen die je op de Dam tegenkwam, maar ze geven ook de verschillende bevolkingsgroepen aan. Het Stadhuis was het ultieme teken van burgerlijke trots, het was het grootste stadhuis van Europa. Dat zegt iets over de welvaart. Het stadswapen op de Waag staat er ook prominent op. En dan de mensen die allerlei groepen representeren en die samen voor de welvaart zorgden. Op dit plein en deze tekening komt alles samen: bevolkingsgroepen, goederenhandel, geldhandel, de kerk en het stadsbestuur. Je ziet heel rijke mensen; de welvaart straalt er vanaf.

Een zwarte vrouw op de Dam

Er staan handelaren uit verre oorden op. Je ziet een groepje uit Oost Europa, die werden meestal als Polen aangeduid. Bij de hoek van het Rokin, bij de Beurssteeg, zien we een paar vermoedelijk Turkse mannen. Bij de visvrouw aan de kade zie je klanten waaronder een zwarte vrouw. In het midden staat een man met een tulband. Links zie je opvallend veel rijke mensen met mantels en vilten hoeden. Waarschijnlijk kooplieden die net op de Beurs aan het Rokin geweest waren. Rond de Waag zie je vooral werklieden in eenvoudige kleren, maar ook een paar chique vrouwen. De man en de vrouw die zo prominent middenvoor staan zouden heel goed de opdrachtgevers voor de prent geweest kunnen zijn.’

27 maart 2013 | Filed under Interview.

Reacties zijn gesloten.