Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

Een bever op Booming

Allegorie op de vierde vergroting (collectie Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, Amsterdam)

Bert Gerlagh, conservator prenten en tekeningen, vertelt over een op het eerste gezicht onopvallende blad in een vitrine. Bij nader inzien is het één van de meest bijzondere tekeningen van de tentoonstelling. De voorstelling heeft betrekking op de Vierde Uitleg, het tweede deel van de 17e-eeuwse stadsuitbreiding. Die loopt van de Leidsegracht tot de Amstel en dan verder naar het IJ. De tekening is niet gedateerd, maar stamt uit de periode 1660 – ca. 1700. Het is een ‘zinnebeeldige’ voorstelling. Zinnebeeldig betekent dat het niet realistisch is, en dat de afgebeelde figuren symbool staan voor bepaalde begrippen.

Goed bestuur

‘Centraal staat de stedenmaagd, herkenbaar aan de drie Andreaskruizen op haar borst. Zij lijkt op aarde neer te dalen. Schuin achter haar staat Mercurius, de god van de handel, die haar zijn Mercuriusstaf aanreikt. Aan haar voeten staat een tafel waarop een kaart van Amsterdam ligt. De kaart wordt gepresenteerd door een vrouw met een passer, winkelhaak en een schietlood. Zij symboliseert de architectuur. Naast haar staat een vrouw met een scepter en een kroon die het ‘goede bestuur’ personifieert. Aan de andere kant van de tafel zijn drie klassieke goden uitgebeeld: Minerva, de godin van de kunsten en wetenschappen, de zeegod Neptunus voor de scheepvaart en Ceres, de godin van de landbouw

Een Amsterdamse bever

De tafel zelf wordt gedragen door twee stroomgoden die de Amstel en het IJ symboliseren. Daarnaast zie je de Hollandse leeuw. Een curieus detail is het beestje rechtsonder; dat is een bever. Een bever bouwt dammen en omdat hij naast de personificatie van de Amstel zit, verwijst hij naar de Dam in de Amstel.

Boven de stedenmaagd zweven twee engeltjes of putti, die een troon gaan zetten op het hoofd van de stedenmaagd. Dit verwijst naar de dichtregels van Vondel

Aan d’ Aemstel en aan ‘t IJ, daar doet zich heerlijk open
Zij, die als Keizerin de kroon draagt van Europe.

Helemaal bovenin zien we nog vier putti met het stadswapen en het stadszegel met de kogge.

Een schoorsteenstuk voor een regent

Ook de maker is onbekend en daarom is het lastig te achterhalen waarvoor hij precies gemaakt is. Het is een ontwerptekening, vrijwel zeker voor een schilderij. Je zou kunnen denken dat het bedoeld was voor het stadhuis op de Dam – het huidige Paleis – in opdracht van het stadsbestuur. Maar er is geen plek in het stadhuis te bedenken waar het zou passen. Vanwege de langwerpige vorm ligt meer voor de hand dat het de decoratie van een schoorsteen was. Een zogenaamd schoorsteenstuk, bestemd voor het huis van één van de regenten die bij de Vierde Uitleg betrokken was.

Ik hoop dat ooit het schilderij opduikt waar dit het voorontwerp van is. De kunstenaar heeft een heel herkenbaar eigen ‘handschrift’, maar desondanks is het nog niet gelukt uit te vinden van wie het is. Misschien zet een van de bezoekers van de tentoonstelling ons op het goede spoor.’

 

26 februari 2013 | Filed under Geen categorie.

Reacties zijn gesloten.