Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

Onderzoek achter de schermen

Daniëlle Dijkstra

Daniëlle Dijkstra studeerde kunstgeschiedenis en is gespecialiseerd in de schilderkunst van de 17e eeuw. Ze werkt als assistent conservator mee aan de tentoonstelling Booming Amsterdam. Daniëlle: ‘Ik help bij alles wat bij het opzetten van de tentoonstelling komt kijken. Ik zie hoe alles in zijn werk gaat, van het uitzoeken van de objecten tot het maken van de bijschriften. Er zijn nu rond de 130 objecten geselecteerd en deze krijgen elk een toelichting. Er komen ook langere teksten met daarin extra uitleg.

Een duidelijke hand
Ik heb het vak paleografie gevolgd en daar leer je oude handschriften lezen. Voor de tentoonstelling ontcijferde ik het octrooi van 1609. Ik had het origineel in handen; een erg bijzondere ervaring. Het is geschreven in een duidelijke hand en goed te lezen. Ik was er twee dagen mee bezig. Het octrooi is de vergunning voor de stadsuitbreiding van Amsterdam, afgegeven door de Staten van Holland en West-Friesland. Die zaten in Den Haag. Het rechtsgebied van de stad werd daarmee vergroot voor de stadsuitbreiding. Het octrooi gaat over de plannen voor die uitbreiding en de gevolgen voor de sloppenwijken buiten de stadsmuur. Die huizen zouden gesloopt worden. Het stadsbestuur hield wel rekening met de bewoners, maar de uitbreiding kwam er hoe dan ook.

De notulen van de commissievoor het ontwerp van de vierde vergroting, 9 oktober – 17 december 1660.”Notulen der besoignes vande heeren Dr. Gerard Schaap Heer van Cortehoef Mr. Joris Backer, Cornelis de Graaf, Vrijheer van Suijtpolsbroeck, Dr. Cornelis Wits, Coenraat Burg, Dr. Joan Blaeuw en Gerard Hasselaer, als gecommiteerden van de Heeren Burgermeesteren en ses en dertich raden der stat Amsterdam om te examineren vijf distincte concepten vande circumvallatie der selver stat ende de royinge om te timmeren inde nieuwe vergrootinge; volgens resolutie vanden 27 augusti 1660.

Ik las ook de besluiten van de vroedschap (het stadsbestuur) uit 1613 en 1614. Hierin werd bijvoorbeeld bepaald hoe breed de nieuwe grachten zouden worden, en wat de gevolgen zouden zijn voor de bestaande bebouwing op de plek van de nieuwe uitleg. Ook heb ik gekeken naar de notulen van de commissie voor de vierde vergroting. De stadsbestuurders zaten met kaartenmakers rond de tafel en bespraken de aanleg van de grachten.

Groeikaart
Ik heb ook veel stadsgezichten bekeken; prenten en tekeningen van de 17e-eeuwse stad. Je ziet de straten, gebouwen, mensen en de grachten. De kleine dagelijkse details zijn leuk, zoals mensen die een praatje maken. Er zijn vooral veel stadsgezichten van de Dam. De mooiste vind ik die van Lingelbach; daarop zie je het stadhuis in aanbouw, de schepen aan het Damrak en luxe geklede kooplieden van verschillende culturen.

We gebruiken die stadsgezichten om de groeikaart aan het begin van de tentoonstelling te maken, in de grote hal van gebouw De Bazel. Dat is een animatie en die stadsgezichten worden gebruikt om die zo realistisch mogelijk te maken. Je kunt dan bijvoorbeeld inzoomen op straatbeelden. Je ziet dat er veel gebeurde in de 17e eeuw. Nederland had een rijke cultuur. In de tentoonstelling laten we zien dat Amsterdam toen echt ‘booming’ was.’

Detail uit de tekening van Reinier Craeyvanger. Bekijk de hele tekening in de Beeldbank.

 

24 januari 2013 | Filed under Interview.

2 reacties op Onderzoek achter de schermen

  1. Geweldig wat je aan het doen bent Mw. Dijkstra. Ben zelf met een bijzonder geschiedenis boek over Amsterdam bezig ( Nu al bijna 3 jaar ) Misschien is het een idee om eens van gedachte te wisselen, met name over beeldmateriaal wat hieraan toegevoegd kan worden. Het octrooi van 1609 heeft zonder meer mijn interesse!

    Met vriendelijke groet,

    Steve Attersol

  2. Daniëlle, heel interessant om te zien waar je aan werkt. Leuk om deel uit te maken van zo’n team specialisten die samen een tentoonstelling maken. Veel van mijn eigen interesse in oude kaarten en pre-kadastrale stukken komt zo te zien aan bod, zodat ik zeer benieuwd ben wat ik binnenkort op de tentoonstelling te zien ga krijgen!

    Een trotse vader,

    Peter Dijkstra