Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

De schat van de Stadsdrukkerij

Unieke zeventiende-eeuwse koperplaten van kaarten van Amsterdam

Oude gebouwen verbergen vaak geheimen. Bij een verhuizing of verbouwing komen die tevoorschijn: sporen van vroegere verbouwingen, onbekende namen op de zolderbalken, oude kranten achter het behang. Zo werd in 2011 bij de ontruiming van het gebouw van de Stadsdrukkerij aan de Voormalige Stadstimmertuin een spectaculaire vondst gedaan. In de kelder van het gebouw bevond zich een afgesloten deur, die in jaren niet open was geweest. De sleutel was zoek.

Met behulp van een boor werd het slot geforceerd. Toen de deur openging bleek de ruimte daarachter gevuld met allerhande oude drukkersmaterialen. Daaronder waren ook vierendertig eeuwenoude koperplaten. Platen met daarin gegraveerde en geëtste voorstellingen, in het verleden gebruikt werden om afdrukken op papier mee te maken.

Nicolaes Visscher, Plattegrond van Amsterdam met de nieuwe stadsuitleg wit gelaten, 1660-1661. Koperplaat, 50,4 x 59,9 cm; geïnkt en gevernist.

Zulke oude koperplaten zijn heel bijzonder. De meeste zijn in het verleden omgesmolten als niet meer van nut waren. Wat deze vondst extra uitzonderlijk maakt is dat een aantal platen te maken heeft met de zeventiende-eeuwse vergroting van Amsterdam.

Allereerst is dat de plaat van de kaart uit 1660-1661 waarop de stadsvergroting van Amsterdam afgebeeld is als wit vlak, waarschijnlijk gemaakt door uitgever en drukker Nicolaes Visscher (1618-1679).

Nicolaes Visscher, Plattegrond van Amsterdam met de nieuwe stadsuitleg wit gelaten, 1660-1661. Afdruk van de koperplaat.

De stad beschikte over een stapel afdrukken, die gebruikt werden om voorbereidende werkzaamheden in het uitgestrekte terrein in beeld te brengen. Bijvoorbeeld het verplaatsen van windmolens. Of een kwestie rond sloten in de Lastage. Ook werd de kaart gebruikt voor het intekenen van ontwerpen van de nieuwe straten en grachten.

De stad zal de plaat verworven hebben om steeds over afdrukken te kunnen beschikken.

Een zeker zo interessant groepje bestaat uit kleiner formaat plaatjes, gebruikt voor het drukken van uitgiftekaartjes. Dat zijn kaartjes waarop bouwkavels in de nieuwe stadsvergroting afgebeeld zijn. Meestal gaat het om één bouwblok. De kavels werden op veilingen verkocht. Door de gedrukte kaartjes konden belangstellenden van te voren zien wat er op de veiling zou komen. De kaartjes werden verkocht door Ioachim Brandtlight in de Bantammerstraat. Zijn broer Joannes Brandtlight was stadslandmeter.

Op de tentoonstelling Booming Amsterdam zullen een aantal van de koperplaten te zien zijn, samen met originele afdrukken.

De koperplaat van de kaart van Amsterdam en een afdruk ervan worden tijdelijk geëxposeerd in de hal van Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129 (Rokin), Amsterdam, van 17 december t/m 15 januari, dagelijks van 10.00 uur tot 17.00 uur, weekends van 13.00 uur tot 17.00 uur.

 

28 december 2012 | Filed under Beeld.

2 reacties op De schat van de Stadsdrukkerij

  1. Jort smit says:

    Mijn opa had wel een stuklopen vijf van dit soort grote originele afdrukken aan de muur hangen. Van het klein Amsterdam tot wat het nu is. Vond deze prenten altijd al erg mooi!

  2. kees van schaik says:

    ik ga zeker een kijkje nemen ik vindt dat wel intersant ik hou me veel bezig met geschiedenis vasn Amsterdam