Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw. Tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam, 15 februari – 26 mei 2013          

Over de tentoonstelling
De conservator vertelt: de laatste weken!
Aan tafel in Booming Amsterdam
De conservator vertelt verder!
Italië aan de Amstel. Het ideaal van Adriaan Dortsman
De Dam: het centrum van de wereld
Over de tentoonstelling
Over de tentoonstelling

Booming Amsterdam De aanleg van de grachten in de Gouden Eeuw Het Stadsarchief Amsterdam presenteert van 15 februari t/m 26 mei 2013 de tentoonstelling Booming Amsterdam. In 2013 bestaat de Amsterdamse grachtengordel vierhonderd jaar. Booming Amsterdam toont het hoe en waarom van de aanleg van de grachten aan de hand van authentieke documenten en kaarten. [...]

De conservator vertelt: de laatste weken!
De conservator vertelt: de laatste weken!

Nog drie weken geeft een van de conservatoren van het Stadsarchief een inhoudelijke toelichting bij Booming Amsterdam. Een unieke kans om de achtergrondverhalen bij de tentoonstelling te horen. Over tienduizenden immigranten en de ondertrouwregisters, de unieke plankaarten voor de stadsuitbreiding, het graven van de nieuwe grachten en de prachtige tekeningen van de grachtenhuizen. Wanneer: elke [...]

Aan tafel in Booming Amsterdam
Aan tafel in Booming Amsterdam

Ranjith Jayasena werkt als archeoloog bij Bureau Monumenten & Archeologie Amsterdam. ‘In de hal van De Bazel hebben we bij Booming Amsterdam twee vitrines ingericht met tafelgoed uit Amsterdamse huishoudens rond 1613 en 1663. Alles wat er in die tijd bij een maaltijd op tafel stond. Je hebt het dan over aardewerk, steengoed en porselein. [...]

De conservator vertelt verder!
De conservator vertelt verder!

Wegens groot succes voortgezet: de conservator vertelt bij Booming Amsterdam. Twee keer per week geeft één van de samenstellers van de tentoonstelling een inhoudelijke toelichting bij Booming Amsterdam. Over tienduizenden immigranten en de ondertrouwregisters, de unieke plankaarten voor de stadsuitbreiding, het graven van de nieuwe grachten en de prachtige tekeningen van de grachtenhuizen. Wanneer: elke [...]

Italië aan de Amstel. Het ideaal van Adriaan Dortsman
Italië aan de Amstel. Het ideaal van Adriaan Dortsman

                      Tonko Grever is directeur/conservator van Museum Van Loon en op bezoek bij Booming Amsterdam. ‘Het mooiste op de tentoonstelling vind ik de grote kaart van stadslandmeter Jacob Bosch uit 1681.  Bosch heeft daarop heel gedetailleerd de stadsvergroting van 1663 getekend. Je ziet het deel [...]

De Dam: het centrum van de wereld
De Dam: het centrum van de wereld

Kunsthistoricus Bert Gerlagh is conservator tekeningen en prenten bij de sectie Presentatie. Bert: ‘Voor Booming Amsterdam adviseerde ik bij de selectie van de prenten en tekeningen. Dit is een tekening uit 1653 van Jacob van den Ulft. Het is een gouache, geschilderd met dekkende waterverf. Dat is bijzonder. Ik denk dat hij helemaal met penseel [...]

Twee schitterende grachtenpanden
Twee schitterende grachtenpanden

De meeste panden in de Derde en Vierde Uitleg waren eenvormig. Nu lichten we van beide stadsuitbreidingen een uitzonderlijk gebouw uit: het Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht en het Huis met de Bloedvlekken aan de Amstel. Architectuurhistoricus Pieter Vlaardingerbroek van het Bureau Monumenten & Archeologie van Amsterdam vertelt: ‘Het Huis met de Hoofden aan de [...]

De conservator vertelt
De conservator vertelt

De conservator vertelt bij Booming Amsterdam Twee keer per week geeft één van de samenstellers van de tentoonstelling een inhoudelijke toelichting bij Booming Amsterdam. Over tienduizenden immigranten en de ondertrouwregisters, de unieke plankaarten voor de stadsuitbreiding, het graven van de nieuwe grachten en de prachtige tekeningen van de grachtenhuizen. Wanneer: elke dinsdag en donderdag om [...]

De intrigerende kaart van Dirck Corneliszoon Swart
De intrigerende kaart van Dirck Corneliszoon Swart

Westerkerk in de steigers Marc Hameleers deed jarenlang onderzoek naar de Amsterdamse kaarten. ‘Bij zo’n onderzoek stuit je op verrassingen. Zo was de kaart van Dirck Corneliszoon Swart uit 1623 intrigerend. Die kaart hangt op de tentoonstelling en staat in deel 1 van Kaarten van Amsterdam 1538-1865. Hij was wel bekend, maar weinig bestudeerd. Opmerkelijk [...]

Vijf maart: de grachten zijn jarig!
Vijf maart: de grachten zijn jarig!

Dit jaar wordt het vierhonderdjarig bestaan van de grachten gevierd. Maar wat gebeurde er eigenlijk vier eeuwen geleden? Waarom is 1613 voor Amsterdam zo’n belangrijk jaar? Waaom niet 1612, of 1614? Het antwoord is te vinden in een oud boek dat nu op Booming Amsterdam te zien is. Eigenlijk is dat onopvallende boek, waarin de [...]

Een bever op Booming
Een bever op Booming

Bert Gerlagh, conservator prenten en tekeningen, vertelt over een op het eerste gezicht onopvallende blad in een vitrine. Bij nader inzien is het één van de meest bijzondere tekeningen van de tentoonstelling. De voorstelling heeft betrekking op de Vierde Uitleg, het tweede deel van de 17e-eeuwse stadsuitbreiding. Die loopt van de Leidsegracht tot de Amstel [...]

Duizendste bezoeker voor Booming Amsterdam!
Duizendste bezoeker voor Booming Amsterdam!

Booming Amsterdam trekt veel enthousiaste bezoekers. In de hal van gebouw De Bazel wordt ademloos gekeken naar de vlieganimatie, de groei van Amsterdam in de Gouden Eeuw in vijf minuten. Binnen in de tentoonstellingszaal is het gezellig druk. Bezoekers kijken, vaak samen,  geboeid en verwonderd naar de oude kaarten en tekeningen. Zelfs ervaren archiefonderzoekers ontdekken [...]

Licht op de Gouden Eeuw
Licht op de Gouden Eeuw

De tentoonstelling is klaar. De wanden zijn helemaal af, alles hangt op zijn plek. Een per ongeluk scheef afgesneden bijschrift wordt nog snel vervangen. Rondslingerende papieren, schema’s met aanwijzingen worden voor de laatste keer bekeken. Ze mogen nu echt weg. Een medewerkster loopt wat verloren door de zaal. Maanden is er intensief nagedacht en gewerkt, [...]

Hartlijnen in het donker
Hartlijnen in het donker

In de tentoonstellingszaal gaat het hard. De wanden zijn klaar, en nu worden de kaarten, tekeningen en prenten opgehangen. Op verschillende plaatsen zijn medewerkers aan het werk. Een laserwaterpas maakt fluorescerende rode lijnen op de wanden. Een geheimzinnig effect in de halfdonkere ruimte. Niet ver van de ingang wordt het enorme profiel van Pieter van [...]

Heibel over de Haarlemmerdijk
Heibel over de Haarlemmerdijk

Tegenwoordig loopt de Haarlemmerdijk in een kaarsrechte lijn van de Korte Prinsengracht naar de Haarlemmerpoort. De dijk is aangelegd toen Amsterdam ging uitbreiden. Ruzie over de dijk zorgde in 1610-1611 voor vertraging. De staduitbreiding lag stil. Was dat niet gebeurd, dan hadden we vorig jaar al 400 jaar grachten gevierd. Een kaart op de tentoonstelling [...]

Bouwen aan Booming Amsterdam
Bouwen aan Booming Amsterdam

In de tentoonstellingsruimte aan het einde van de publiekshal van het Stadsarchief is volop bedrijvigheid. Er staan ladders, potten verf en tafels kriskras door de ruimte. Twee mannen zijn hard aan het werk. Ze schilderen de wanden. Tegen de achterwanden zijn enorme blow-ups geplakt, sterk uitvergrote afbeeldingen. De spanning loopt op; over twee weken opent [...]

Onderzoek achter de schermen
Onderzoek achter de schermen

Daniëlle Dijkstra studeerde kunstgeschiedenis en is gespecialiseerd in de schilderkunst van de 17e eeuw. Ze werkt als assistent conservator mee aan de tentoonstelling Booming Amsterdam. Daniëlle: ‘Ik help bij alles wat bij het opzetten van de tentoonstelling komt kijken. Ik zie hoe alles in zijn werk gaat, van het uitzoeken van de objecten tot het [...]

Wie maakten de Gouden Eeuw (II) ?
Wie maakten de Gouden Eeuw (II) ?

Voor de tentoonstelling Booming Amsterdam zijn de ondertrouwregisters uit 1613 en 1663 onderzocht. Daaruit blijkt dat in 1613 70 procent van de mannen en de helft van de vrouwen bestond uit immigranten. Voor 1663 zijn de percentages 50 en 30 procent. Harmen Snel is senior medewerker van het Stadsarchief. Voor de tentoonstelling ‘Booming Amsterdam’ analyseerde [...]

De Amsterdamse binnenstad: een groot kunstwerk
De Amsterdamse binnenstad: een groot kunstwerk

Tegenwoordig zijn de gevels aan de grachtengordel gevarieerd. Maar de meerderheid van de grachtenpanden werd gebouwd volgens een paar eenvormige ontwerpen. Opvallende gebouwen waren een uitzondering. Vierhonderd jaar later is dat niet meer te zien; de meeste gevels zijn aangepast. Pieter Vlaardingerbroek is architectuurhistoricus bij het Bureau Monumenten en Archeologie van Amsterdam. Pieter: “Mijn specialisatie [...]

De schat van de Stadsdrukkerij
De schat van de Stadsdrukkerij

Unieke zeventiende-eeuwse koperplaten van kaarten van Amsterdam Oude gebouwen verbergen vaak geheimen. Bij een verhuizing of verbouwing komen die tevoorschijn: sporen van vroegere verbouwingen, onbekende namen op de zolderbalken, oude kranten achter het behang. Zo werd in 2011 bij de ontruiming van het gebouw van de Stadsdrukkerij aan de Voormalige Stadstimmertuin een spectaculaire vondst gedaan. [...]

Honderd objecten uit 47 kilometer archief
Honderd objecten uit 47 kilometer archief

Jochem Kamps werkt bij het restauratieatelier van het Stadsarchief. De restauratoren hebben toegang tot de originele objecten. Zijn afdeling heeft achter de schermen een sleutelrol bij het maken van de tentoonstelling Booming Amsterdam. Jochem Kamps: “Ik ben papierrestaurator. Hier in het archief hebben we de zorg voor een grote verzameling papier, boeken en fotografisch materiaal. [...]

Het octrooi van 1609
Het octrooi van 1609

Begin van de stadsvergroting Het jaar 1609 was een ideaal moment voor Amsterdam om te beginnen met de stadsuitbreiding. In april begon het Twaalfjarig Bestand, een gevechtspauze in de Tachtigjarige Oorlog. Dat kwam Amsterdam goed uit. De verdediging van de stad was niet op orde. Buiten de stadwallen was een grote onoverzichtelijke voorstad ontstaan, waarin [...]

Wie maakten de Gouden Eeuw (I)?
Wie maakten de Gouden Eeuw (I)?

Voor de tentoonstelling Booming Amsterdam zijn de ondertrouwregisters uit 1613 en 1663 onderzocht. Daaruit blijkt dat in 1613 70 procent van de mannen en de helft van de vrouwen bestond uit immigranten. Voor 1663 zijn de percentages 50 en 30 procent. Harmen Snel is senior medewerker van het Stadsarchief. Voor de tentoonstelling ‘Booming Amsterdam’ analyseerde [...]

Een stad vol nieuwe Amsterdammers
Een stad vol nieuwe Amsterdammers

In de Gouden Eeuw groeide Amsterdam spectaculair. Handel en scheepvaart op alle delen van de wereld maakte van de stad aan het IJ een van de rijkste metropolen in Europa. Amsterdam was booming. Talloze immigranten kwamen hier naar toe op zoek naar werk en een betere toekomst. Waren er in 1600 nog ongeveer 50.000 Amsterdammers, [...]

Een unieke uitbreiding
Een unieke uitbreiding

De explosieve groei van Amsterdam leidde tot twee ambitieuze uitbreidingen, in 1613 en 1663, waardoor de nu wereldberoemde grachtengordel ontstond . Hoe kwamen die vergrotingen tot stand? Welke plannen waren er? Originele kaarten, topografische afbeeldingen en documenten vertellen het ruimtelijke verhaal van de stadsuitleg. Van de vergroting in 1663 worden een aantal bijzondere ontwerpen getoond. [...]

Het nieuwe wonen
Het nieuwe wonen

Aan de nieuw gegraven grachten, de Heren- , Keizers- en Prinsengracht kwamen ruim opgezette woonblokken met grote bouwkavels en diepe achtertuinen. Wat voor huizen werden daar in de zeventiende eeuw gebouwd? Hoe zagen de grachten er in de Gouden Eeuw uit? Wanneer werd de Gouden Bocht werd aangelegd? Prenten en zeldzame architectuurtekeningen laten zien in [...]

English
English

Booming Amsterdam In 1613, four hundred years ago this year, Amsterdam city council decided to build the canal ring. This ambitious expansion was a direct consequence of the city’s turbulent growth. From the late sixteenth century onwards, Amsterdam developed into an international commercial metropolis that surpassed most other European cities in wealth, power and population. [...]